Foeke de Jong

foeke de jong

Houdt mensen met dementie in de kudde!

De problemen rondom Noflik Wenje, de woonvorm voor 10 mensen met dementie in Oentsjerk, zijn ook in 2020 nog niet los te zien van wat Foeke de Jong nog altijd voor de Trynwâlden betekend. Foeke Jolle de Jong, die in 2017 op 64 jarige leeftijd overleed, was rond de eeuwwisseling de vooruitstrevende directeur van Nieuw Heemstra State. Onder zijn leiding werden in Oentsjerk honderd bejaardenwoninkjes en een bejaardenhuis afgebroken om plaats te maken voor een project waarbinnen zorg en wonen werden gescheiden. Zijn visie op ouderenzorg was baanbrekend. Bussen vol belangstellenden kwamen naar Heemstra State om te zien wat hier werd opgebouwd. Dat was de mooie kant. Dat het binnen de bestaande structuren financieel niet uit kon was de andere, minder mooie kant. Over zijn visie op ouderenzorg is men vrijwel unaniem lovend. Over de langdurige financiële gevolgen van de wijze waarop hij zijn visie hier vorm gaf zijn veel Trynwâldsjers minder goed te spreken.

Foeke de Jong

Het valt niet mee om in kort bestek de betekenis van Foeke de Jong voor de Trynwâlden aan te geven. Er wonen hier nog veel mensen die daar levendige persoonlijke herinneringen aan hebben. Onderstaande informatie komt vooral uit bronnen op het internet.
Ouderen moesten volgens Foeke de Jong zo lang mogelijk zelfstandig wonen. In Oentsjerk geeft hij, samen met 230 personeelsleden en 140 vrijwilligers, vanaf het eind van de vorige eeuw, vorm aan deze uitgangspunten. Zijn ideeën, en de uitwerking daarvan, doen nog steeds opgeld.

It Skewiel

Wie medische hulp nodig had, of gezelschap zocht, kon naar It Skewiel op Nieuw Heemstra State. Het was een multifunctioneel gebouw met een apotheek, diverse therapeuten, dagopvang, een ‘zotel’ met tien bedden voor ‘revaliderenden’, een winkeltje, een biljartzaal, restaurants en een terras. Er was een kinderdagverblijf en een peuterspeelzaal. Op het erf een huisartsenmaatschap en tandartsen. Ieder dagdeel bezochten drie- tot vijfhonderd volwassenen en kinderen het centrum. Ze kwomen op eigen gelegenheid of met één van de zes auto’s en busjes die Heemstra State op de weg hield. Alle andere nodige hulp kregen de ouderen thuis. Precies ‘op maat’. Overdag en ’s nachts.
Foeke de Jong ging er vanuit dat mensen in een ‘sociale kudde’ leven. In zijn visie moesten ouderen, nadat ze zo lang mogelijk hun zelfstandigheid hadden behouden, goed verzorgt binnen die kudde kunnen sterven. Busladingen geïnteresseerden reisden af naar de Trynwâlden om inspiratie op te doen voor deze nieuwe wijze van ouderenzorg. It Skewiel (Fries voor steunbalk) kreeg internationale bekendheid. Nog in 2009 vormen o.a. deze ideeën de inspiratiebron voor een uitgebreide notitie over ouderenzorg in Friesland: Omkeer 2.0.
Foeke de Jong maakte in zijn concept een duidelijke uitzondering voor ouderen die op volledige verzorging zijn aangewezen. Deze uitzondering betrof ook mensen met gevorderde dementie. Dit was (toen) nog een vrij kleine groep te midden van alle andere ouderen. Nu we zo’n 15 jaar verder zijn wordt duidelijk dat deze groep steeds groter wordt en speciale zorg verdient. Zo lang mogelijk thuis, dat wel. Maar er komt een punt dat zelfs intensieve thuiszorg tekort schiet. Dan is een woonvorm als Noflik Wenje noodzaak.

De ontmanteling

Foeke de Jong weet de uitvoering van zijn vernieuwende ideeën via allerlei subsidiepotten te financieren. Er komt echter weinig structureel geld beschikbaar. Er is van hoog tot laag steun voor zijn visie op ouderenzorg en gemeenschapsontwikkeling. Maar het ontbreekt aan financieringsmogelijkheden. De kostenbesparende werkwijze van It Skewiel kan niet structureel worden gefinancierd. Opname in een verzorgingshuis lange tijd wel. Zo ontstaan er forse financiële problemen. Foeke de Jong vind hiervoor geen oplossing en wordt gedwongen te vertrekken.
Wat onder zijn leiding werd opgezet wordt vanaf 2008 stukje bij beetje ontmanteld. Dit tot verdriet en boosheid van personeelsleden, vrijwilligers en ouderen. In 2009 fuseert It Skewiel met Tellens. Dit is tegen de wil van de ondernemingsraad die het liefst ziet dat It Skewiel met De Friese Wouden fuseert. De fusiegolf gaat door. In 2016 fuseren Tellens en Plantein. Patyna wordt de nieuwe naam.

Heemstra State en Noflik Wenje

Het gedachtegoed van Foeke de Jong is in Nederland min of meer gemeengoed geworden. Verzorgingshuizen zijn of worden gesloten. De professionele thuiszorg is een groeisector. Vrijwilligers zijn als mantelzorgers onmisbaar geworden.
Het aantal demente mensen in de Trynwâlden neemt toe van 120 mensen in 2018 tot 260 in 2050 (op basis cijfers Alzheimer Stichting). Er worden enorme tekorten aan professionele zorgverleners voorspeld. Het welzijn van demente mensen binnen de kudde komt flink op de tocht te staan. Naasten en vrijwilligers wordt gevraagd een groter aandeel in de zorg op zich te nemen. Zo lang mogelijk thuis wonen is het devies. Maar dat is niet altijd mogelijk. Daarom is een woonzorgvoorziening die bereikbaar is voor naasten en mantelzorgers belangrijk. Tellens (de rechtsvoorganger van Patyna) start in 2014 met Noflik Wenje, een kleinschalige woonvoorziening voor mensen met dementie. Voor deze doelgroep wordt een flink stuk aangebouwd. Een enthousiast zorgteam werkt daar nauw samen met familieleden van bewoners.

Snijden in Welzijn & Zorg

In 2016 meldt Patyna dat het tekort van Heemstra State zal oplopen naar Euro 800.000 per jaar. Patyna neemt het besluit om niet op deze wijze verder te gaan. Tijdens een door meer dan 200 mensen bezochte informatie-bijeenkomst wordt in november 2016 de slechte financiële situatie van het multifunctioneel centrum toegelicht. Patyna zoekt samenwerking met Tytsjerksteradiel en met maatschappelijke organisaties binnen deze gemeente. Doel is om het welzijnscentrum voor de Trynwâlden te behouden. Patyna maakt duidelijk dat ze professionele ouderenzorg blijft bieden maar wil taken op het gebied van welzijn afstoten. De jarenlange afbouw van de welzijnstak van Heemstra State wordt zo afgerond. In 2017 komt de notitie “Laatste Kans voor Nieuw Heemstra State” uit. De notitie staat vol ideeën die er toe moeten leiden dat het multifunctioneel centrum kan blijven bestaan. Er worden allerlei scenario’s uitgewerkt. Duidelijk wordt dat Noflik Wenje een positieve bijdrage aan het financieel resultaat levert. Een 2e Noflik Wenje wordt serieus overwogen. Deze optie komt in een ander daglicht te staan als duidelijk wordt dat het zorgteam van Noflik Wenje te weinig middelen krijgt om goede zorg te leveren. Begin 2019 wordt Heemstra State overgenomen door “It Aventoer”, een zorginstelling in Oentsjerk. De medewerkers van ‘It Aventoer’ blazen nu nieuw leven in multifunctioneel centrum Heemstra State. Foeke de Jong geldt daarbij nog steeds als inspirerend voorbeeld. In 2019 wordt duidelijk dat niet alleen in welzijn wordt gesneden. Ook de zorg komt aan de beurt. Patyna wil Noflik Wenje per 1-1-2021 sluiten.